OLHAR POÉTICO Ainda estou aqui! - POEZIA RIGARDO Ankoraŭ mi estas ĉi tie!

OLHAR POÉTICO Ainda estou aqui!

enquanto lábios beijos ardem 

látegos ardem peles nuas 

porões quartéis clandestinos

famílias clãs destinos se rompiam

dilacerados pela tortura nos filhos

amordaçados desaparecidos

gritos surdos corredores ecoam 

lúgubres fétidos sangue escoa

sugada juventude corpo castigado

ainda estou aqui - diz a sétima arte

olhar frio documentário-poesia 

choram marias clarices eunices

deputado desaparecido 

diretório acadêmico  

docente silenciado

sussurros: sabe quem ficou gripado?

código ou eufemismo? 

até atestado de óbito

naquele clima endêmico

seria comemorado...

Ainda estou aqui! 

POEZIA RIGARDO Ankoraŭ mi estas ĉi tie!

dum lipoj kisoj ardaj 

skurĝoj ardaj nudaj haŭtoj 

kaŝaj kazernaj keloj

rompataj familioj klan' destinoj 

dispecigataj de torturaj filoj

silentigataj malaperintaj 

surdaj krioj koridore eĥadas 

funebra fetora sango skuadas

suĉada juneco punata korpo 

ankoraŭ mi estas ĉi tie - diras la sepa arto

frida rigardo poezia dokumentario 

ploras marias clarices eunices

malaperinta deputito

akademia direktorio

docento silentigita

susuroj: ĉu vi scias kiu gripiĝis?

ĉu kodo ĉu eŭfemismo? 

eĉ mortatesto 

en tiu endemia etoso

finfine komemorata...

Ankoraŭ mi ĉi tie! 

MATERIALISMO, ILUSÃO - MATERIISMO ILUZIA

 

Materialismo e Ilusão

Materialismo, ilusão
da institucional religião. 
Religue-se então 
no templo-coração.

 

Sem alma, sem sentimento,
o materialismo, só desalento.
Religiões, em geral,
perdem a alma, afinal:
buscar significado
é caminhar lado a lado.

No caos da razão,
onde o sentido, onde a conexão?

Materiismo kaj Iluzio

Materiismo, iluzio 
de institucia religio. 
Ne religiĝu for, 
sed en la templo-kor’.

Sen anim’, sen sento,

nur senkuraĝo, jen materiismo. 
Religioj ĝenerale 

perdas l’ animon, fine: 

serĉe al signifo, 

iru ni man’-en-mane.

En ĥaozo, racie,
kie senco, konekto kie?

LOCAL DO CONGRESSO BRASILEIRO DE ESPERANTO 2025 KONGRESEJO DE LA BRAZILA KONGRESO DE ESPERANTO 2025

LOCAL DO CONGRESSO BRASILEIRO DE ESPERANTO DE 2025

A Universidade de Brasília (UnB) é um marco da arquitetura moderna brasileira, projetada por Oscar Niemeyer e idealizada por Darcy Ribeiro. Situada em meio ao cerrado, a UnB representa não apenas um centro de excelência acadêmica, mas também um espaço de harmonia entre arte, ciência e natureza. Seus edifícios icônicos, como o Minhocão, impressionam não apenas pela ousadia das formas arquitetônicas, mas também pela funcionalidade que dialoga com o ambiente ao redor. A estrutura ampla e os jardins integrados tornam o campus um local de singular beleza e inspiração.

O Memorial Darcy Ribeiro, também conhecido como “Beijódromo,” é outro destaque no coração da universidade. Este espaço, concebido para homenagear o legado do antropólogo e educador Darcy Ribeiro, combina modernidade e simbolismo em seu design arquitetônico. Com áreas ao ar livre, auditórios e instalações que celebram a diversidade cultural e o pensamento crítico, o Memorial é um local que evoca reflexão e celebração.

Entre os dias 23 e 25 de novembro de 2025, essas instalações serão palco do Congresso Brasileiro de Esperanto. Este encontro, que reúne participantes de todo o país e do exterior, encontra no ambiente da UnB e do Memorial Darcy Ribeiro o cenário perfeito para promover o diálogo, a troca de ideias e a celebração da cultura global. A cultura inovadora e rica da universidade, aliada às belezas do cerrado e ao legado visionário de Darcy Ribeiro, certamente enriquecerá a experiência dos congressistas, consolidando o evento como um marco no calendário cultural e universitário. Se pintar fome ou sede, passe no Café Bistrô Utopia. É logo ali!

 

 

AGRABLA KONGRESEJO DE LA BRAZILA KONGRESO DE ESPERANTO 2025

Universitato de Braziljo (UnB) estas marko de la moderna brazila arkiteturo, projektita de Oscar Niemeyer kaj idealigita de Darcy Ribeiro. Situata meze al la brazila tropika savano, UnB reprezentas ne nur centron de akademia ekscelenco, sed ankaŭ spacon de harmonio inter arto, scienco kaj naturo. Siaj ikonaj konstruaĵoj, kia “Minhocão”, impresas ne nur pro la trokuraĝo de la arkitekturaj formoj, sed ankaŭ pro la laŭfunkcieco, kiu dialogas kun la ĉirkaŭa medio. La vasta strukturo kaj la kompeltigaj ĝardenoj igas la kampuson loko de unika beleco kaj inspiro.

Memorialo Darcy Ribeiro, konata ankaŭ kiel “Beijódromo” (“Kisejo”), estas alia apartigo en la koro de la universitato. Tiu loko, konceptita por omaĝi la legaton de la antropologo kaj edukisto Darcy Ribeiro, kombinas modernecon kaj simbolismo en sia arkitektura dezajno. Plena je liberaj areoj, aŭditorioj kaj instaloj celebrantaj la kulturan diversecon kaj la kritikan penson, la Memorialo estas loko rememoriganta pripenson kaj celebradon.

Inter la 23a kaj la 25a de novembro 2025, tiuj kontruaĵoj estos podio scenejo de la Brazila Kongreso de Esperanto. Tiu evento, kiu kolektas partoprenantoj de la tuta lando kaj ekstere, trovas em la etoso de UnB kaj  Memorialo Darcy Ribeiro la perfektan scenejon por promocii la dialogon, la interŝanĝon de ideoj kaj la celebradon de la tutmonda kulturo. La noviga kaj riĉa kulturo de la universitato, aliancita al la belecoj de la savano kaj al la vizia legato de Darcy Ribeiro, certe riĉigos la sperton de la kongresanoj, kio plifirmigos la eventon kiel marko en la kultura kaj universitata kalendaro. Se tamen iu soifos aŭ malsatos, sufiĉas iomete piediri al Kafejo Utopio.

ESPERANTO POR UMA CULTURA DE PAZ ENTRE OS POVOS ESPERANTO POR PACA KULTURO INTER LA POPOLOJ

 

ESPERANTO POR UMA CULTURA DE PAZ ENTRE OS POVOS

A Liga Brasileira de Esperanto e a União Planetária/ TV Supren atuam em parceria há décadas. Com ideais humanistas comuns, a parceria se estreita ainda mais pela soma de recursos para a realização do Congresso Brasileiro de Esperanto em Brasília-DF de 20 a 23 de novembro de 2025, no Memorial Darcy Ribeiro, Universidade de de Brasília (UnB). Junto com a Associação Brasiliense de Esperanto (EAB) e o Clube de Esperanto de Taguatinga (TEK) o congresso deste ano tem tudo para empolgar esperantistas e não esperantistas no Brasil e no Exterior.

Organização sem fins lucrativos fundada em 21 de julho de 1907, a Liga Brasileira de Esperanto se dedica à promoção, difusão e coordenação da Língua Internacional Esperanto, sendo sua representação máxima no território nacional. Realiza regularmente seminários, conferências e anualmente o Congresso Brasileiro de Esperanto. Filiada à Associação Universal de Esperanto (UEA), no Brasil ela coliga as instituições esperantistas estaduais.

A União Planetária (UP) é uma OSCIP (Organização da Sociedade Civil de Interesse Público) brasileira, qualificada pelo Ministério da Justiça, que trabalha pela promoção da paz mundial, da transformação humana e do fim dos males sociais, por meio de sua atuação ativa nos campos da educação, sustentabilidade, direito animal e comunicação positiva. Em parceria com Governos Estaduais, Distrital, Federal e Prefeituras, a União Planetária atua sempre em prol da implementação dos Objetivos de Desenvolvimento Sustentável (ODS) das Nações Unidas, que englobam a superação da miséria e a implementação de elevados valores éticos, morais, culturais e sociais. Nessa parceria, portanto, entra também a Fundação Universidade de Brasília (FUB), que sediará a maioria das atividades do Congresso Brasileiro de Esperanto no Centro-Oeste. A UP é responsável pelo funcionamento da TV Supren, emissora conhecida pela programação variada em ecologia, cultura de paz, promoção dos direitos humanos, da solidariedade e da ética, com um jornalismo pautado nesses valores positivos. 

Com esse histórico de objetivos afins, nada mais natural que essa ação conjunta das instituições parceiras venha a proporcionar um congresso inédito, inigualável, inovador, com uma robusta programação artística, cultural, turística e de lazer. O tema Esperanto por uma Cultura de Paz entre os povos será o fio condutor dos trabalhos. Ou seja, o que permeará palestras, oficinas, cursos, excursões, atividades de teatro, música e demais eventos culturais. Imagine o enorme alcance em termos de público!

Em breve publicaremos as diretrizes da chamada dos trabalhos para membros da BEL e da Brazila Esperanta Junulara Organizo (BEJO) , que podem ser na Lingua Internacional Esperanto, sobre quaisquer assuntos ligados ao tema, ou mesmo em português, nesse caso necessariamente sobre o Esperanto e sua cultura. Esperantista de coração em todas as regiões, organizem suas caravanas, porque a programação deste ano traz novidades! Faça agora conosco nossos sonhos acontecerem!

 

ESPERANTO POR PACA KULTURO INTER LA POPOLOJ

Brazila Esperanto-Ligo kaj União Planetária/TV Supren partnere agadas antaŭ jardekoj. Pro la respektivaj humanismaj komunaj idealoj, tiu partenero iĝas ankoraŭ pli forta pro la kundivido de rimedoj por la realigo de la Brazila Kongreso de Esperanto, okazonta en la Memorialo Darcy Ribeiro, Universitato de Braziljo (UnB), de la 20a ĝis la 23a de novembro 2025. Kune kun la Esperanta Asocio de Braziljo (EAB) kaj Tagvatinga Esperanto-Klubo (TEK), nia ĉi-jara kongreso certe furoros inter samideanoj kaj ne esperantistoj en Brazilo kaj Ekstere.

Neprofita Organizo fondinta en la 21a de julio 1907, Brazila Esperanto-Ligo sin dediĉas al la okazigo, diskonigo kaj kunordigo de la Lingvo Internacia Esperanto, kiel ĝia plej grava reprezentanto en la nacia teritorio. BEL regule okazigas seminariojn, konferencojn kaj la jara Brazila Kongreso de Esperanto. Ano de la Universala Esperanto-Asocio (UEA), en Brazilo ĝi kunligas la ŝtataj esperantaj institucioj.

Unio Planeda (UP) estas brazila OSCIP (Organizo de la Civila Socio de Publika Intereso), agnoskata de Ministerio de Justico, kiu laboras cele al la promocio de la monda paco, la homa transformo kaj la fino de la sociaj malbonoj, pro sia agado en la kampoj de edukado, daŭripoveco, bestaj rajtoj kaj pozitiva komunikado. Partnere kun la estraro de ŝtatoj, distrikto kaj urbaj konsilantaroj, Unio Planeda ĉiam agadas favore al la starigo de la Celoj de Daŭripova Evoluo de la Unuiĝintaj Nacioj, entenanta la ĉesigon de la mizero kaj la plifirmigo de novaj etikaj, moralaj, kulturaj kaj sociaj valoroj. Partnero ankaŭ la Fondaĵo Universitato de Braziljo (FUB), sidejo de la plej parto de la kongresaj aktivaĵoj en la Centro-Okcidenta Regiono de Brazilo. UP respondecas pri la funkciado de TV Supren, tv-elsendanto konata pro la bunta programaro pri ekologio, paca kulturo, promociado de homaj rajtoj, solidareco, etiko, per ĵurnalismo direktita per tiuj pozitivaj valoroj. 

Pro tiuj similaj historiaj celoj, nenio pli natura ol tio, ke la kuna agado de partneraj institucioj starigu nova-specan, novigan, senegalan E-kongreson kun fortika arta, cultura, turisma kaj distra programado. La temo Esperanto por Paca Kulturo inter popoloj estos la liga fadeno de la laboroj, tio estas, la komuna fadeno de prelegoj, atelieroj, kursoj, ekskursoj, teatraĵoj, muziko kaj ceteraj kulturaj eventoj. Imagu la grandega atingo rilate al la publiko!

Baldaŭ publikiĝos la reguloj por laborproponoj por BEL kaj BEJO-anoj, kiuj povos esti en Esperanto, pri iu ajn afero ligita al la kongresa temo aŭ eĉ portugale, tiuokaze nepre pri Esperanto. Esperantistoj de ĉiu regiono, organizu viajn karavanojn, ĉar la programo venigos novaĵojn! Kunigu tuj al ni por la starigo de niaj komunaj revoj!

 

Sociaj retoj

YouTube:

http://YouTube.com/TVSuprenBrasília

Instagram: http://Instagram.com/UniaoPlanetaria

Facebook: http://Facebook.com/UniaoPlanetaria

RAIA O NOVO - SPLENDAS IO NOVA

 

RAIA O NOVO

Prece matinal do silente coração:

Deus Pai-Mãe, permita-me repousar

agora em seu fluxo divino: meu dia

é todo seu para gerar o nascimento

divino do novo fluxo a cada momento

da aurora que em meu ser se anuncia.

Que o novo dia nos traga o despertar

da fraternidade em cada coração

renascido nas cores e fragrância

de cocriar sem esforço o novo criativo

para o inaudito sopro da união

e da infinita e justa abundância

do renovar-se pessoal no coletivo

para cada ser em cada nação!

 

SPLENDAS IO NOVA

Matena preĝo de l’ silenta koro:

Di’ Patro-Patrin', permesu min ripozi

nun en via dia flukso: mia tago

estas tute via por generi la dian naskiĝon

de nova flukso ĉiu-momente

de l’ aŭroro kiu mia-sine anoncas sin.

Ke la nova tago al ni portu la vekiĝon

de la frateco en ĉiu koro

renaskiĝita en koroloroj kaj aromo

de persona, kolektiva renoviĝo

kunkrei senpene la kreivan novon,

la miregan blovon de l’ unio,

de justa abundo de l’ Infinito:

persona renovigo en kolektivo

en ĉiu esto en ĉiu nacio!

ALVORECER - VEKIĜO

 

ALVORECER

Inovar-se agora urge,

sintonia só com a Fonte.

No coração o Um surge

‘té que no mundo desponte.

 

Surge Energia sem medo

vem seja lá de onde for.

Nessa energia, um segredo:

Sem Nome se chama Amor

********

VEKIĜO

Rekreiĝi urĝe en nun’

agordiĝe nur al Fonto.

Koro loĝanta en Un’

ĝis venu nin nova mondo.

 

Jen Energio sen timo

venas nin kvazaŭ flam’.

En ĝi, kaŝiĝas sublimo,

Sen Nomo nomiĝas Am’.

PELE DO POEMA - POEMA HAŬTO

PELE DO POEMA 

Minha pele a tua pele roça 

-- que lavoura! 

minha roça te alvoroça te agita

eriça tua pele reprograma o próprio tempo: 

amor, tive uma inspiração 

para o nosso apartamento 

quem achar que é briga 

finge que não liga não tente apartar 

desfaço divisórias limites paredes 

o tempo gira ao contrário 

o amor é minha lavra 

escava teu silêncio dele extrai esta palavra 

que suada escorre da pele do poema 

se agita se sacode trepida e calma silencia

e do roçar das peles explode calma 

e expele poesia e exala o que falo 

e minha fala escala a montanha do silêncio 

e no seu cume fala forte o falo 

e seu afago é lume onde durmo e calo 

POEMA HAŬTO 
Mia haŭto vian haŭton frotas 
-- kia kulturejo! 
mia plant-kulturejo vin agitas 
hirtigas vian haŭton reprogramas la tempon mem: 
amo, inspiron mi havis 
por nia apartamento 
tiu kiu supozu disputon kiu supozu konflikton 
ŝajnigu, ke ne gravas nin ne apartigu 
mi malfaru apartigojn limojn murojn 
tempo kontraŭe sin turnas 
 la amo estas mia plugo 
disfosas vian silenton el ĝi eltiras tiun vorton 
kiu ŝvita elfluas el la poema haŭto 
agitiĝas skuiĝas tremas kaj kalma silentas 
kaj el la haŭtofrotado eksplodas kalmon 
kaj elĵetas poezion kaj elspiras tion 
kion mi diras kaj mia eldiro 
la monton de l’ silento grimpas 
kaj sur via supro diras forte la faluso 
kaj via kareso, la lumo kie mi silente dormas

DESPERTAR - VEKIĜO

 

    🌞

🌞  🌞 

DESPERTAR

Doura? Raia a aurora?

a vindoura era da telepatia

por ora a hera a despontar.

Segura o entusiasmo

por ora a vindoura 

era da telepatia

só marasmo, apatia.

Livre de hera daninha

esplende rosa a aurora

a vindoura era da telepatia

não mais se adia.

A vitória da luz tem nome:

aurora agora!

 

VEKIĜO

ĉu orumas, ekaperas l' aŭroro?

la venonta erao de telepatio

nur hedero ekluma.

Tenu la entuziasmon,

nun la venonta 

erao de telepatio,

nur marasmo, apatio.

Libera de venena hedero

splendas la roza aŭroro.

la venonta erao de telepatio

ne plu prokrasteblas.

La venko de lum'

havas nomon: aŭroro nun!

KONVERSACIO EN ESPERANTO/ CONVERSAÇÃO EM ESPERANTO

 

ESPER.ANT.O: KONVERSACI.O POR GRUP.O.J KAJ ENTREPREN.O.J

Prav.ig.o: Ĉu emoci.a.j kaŭz.o.j mal.help.as fluec.o.n en Esperanto?

Ki.o: pli.bon.ig.o de Esperant.a flu.ec.o

Cel.o: akir.o de flu.a komunik.ad.o per emfazo en konversacio

Publik.o: 14ª jar.aĝ.a.j hom.o.j

Ki.am: kombin.ot.a

Ki.e: a) loke; b) ret.e?

Invest.o: kombin.ot.a

Vakoj: maksim.o de 16

 

ĜENERAL.AĴ.O.J

•    Profesor.o parol.u Esperant.e, student.o.j parol.u portugal.e aŭ esperant.e.
•      Didaktika Gramatiko de Eo - https://bit.ly/pma-dge
•     Vortaroj: Dicionários – Programo Mia Amiko

·         

·         

·         

 

GRAMATIKAJ FINAĴOJ

·         Substantivoj

·         -o: Markas substantivon. Ekzemplo: amiko (amiko).

·         -oj: Markas pluralon. Ekzemplo: amikoj (amikoj).

·         Adjektivoj

·         -a: Markas adjektivon. Ekzemplo: bela (bela).

·         -aj: Markas pluralon de adjektivoj. Ekzemplo: belaj (belaj).

·         Verboj

·         -as: Nuntempo. Ekzemplo: parolas (parolas).

·         -is: Estinteco. Ekzemplo: parolis (parolis).

·         -os: Estonteco. Ekzemplo: parolos (parolos).

·         -us: Kondicionalo. Ekzemplo: parolus (parolus).

·         -u: Imperativo. Ekzemplo: parolu (parolu).

·         Adverboj

·         -e: Markas adverbon. Ekzemplo: bele (bele).

·         n: Markas la akuzativon. Ekzemplo: Mi vidas la domon (Mi vidas la domon).

 

Praktikado de Esperanto

·         Krei Simplajn Frazojn: Komencu per bazaj frazoj uzante malsamajn finaĵojn. Ekzemple:

·         La kato ludas. (substantivo kaj verbo en nuntempo)

·         Belaj floroj kreskas rapide. (pluralaj adjektivoj kaj adverbo)

·         Legi kaj Traduki: Prenu simplajn tekstojn en Esperanto (ekz., mallongajn artikolojn aŭ rakontojn) kaj traduku ilin al via denaska lingvo aŭ male.

·         Uzi Aplikojn kaj Retejojn: Aplikoj aŭ retejoj kiel 

Lernu.net (Portal multilíngue para o aprendizado da língua internacional Esperanto - lernu.net), PMA (Programo Mia Amiko – Unindo os interessados em aprender Esperanto com amigos esperantistas.) ofertas ludojn kaj lecionojn specife por Esperanto.

·         Verki Rakontojn: Skribu mallongajn rakontojn, taglibrajn notojn en Esperanto. Uzu malsamajn finaĵojn.

·         Partopreni Komunumojn: Aliĝu al retaj Esperanto-grupoj.

·         Aŭskulti kaj Spekti: Aŭskultu Esperanto-podkastojn, kantojn, aŭ spektu YouTube-filmetojn por kapti ĝustan uzon.

·         Vortaro-Konstruaĵo: Elektu tri substantivojn, tri adjektivojn, kaj tri verboj. Ekzemple:

a.   Substantivoj: hundo, domo, libro

b.   Adjektivoj: granda, ruĝa, interesa

c.    Verboj: legi, kuri, ludi

·         Kombinu Kaj Kreu Frazojn: Uzu la vortojn por krei frazojn. Jen kelkaj reguloj:

a.   Adjektivo antaŭ la substantivo: La granda hundo ludas.

b.   Ŝanĝo de la verbotempo: La ruĝa domo estis bela. La interesa libro estos legata.

·         Aldonu Adverbojn: Enmetu adverbojn al viaj frazoj, ekz. rapide, bele, bone. Ekzemple: La granda hundo rapide kuras. aŭ La interesa libro bone legeblas.

·         Eksperimentu kun Akuzativo: Krei frazojn, kie estas objekto. Ekzemple:

·         Mi vidas la grandan hundon.

·         Ŝi legos interesan libron.

 

Afixos do Esperanto – vortoj

Prefixos

• bo-: Indica parentesco por casamento. Exemplo: bopatro (sogro).
• dis-: Indica dispersão. Exemplo: disdoni (distribuir).
• ek-: Indica início de uma ação. Exemplo: ekkanti (começar a cantar).
• ge-: Indica ambos os sexos. Exemplo: gepatroj (pais).
• mal-: Indica o oposto. Exemplo: malbona (ruim).
• re-: Indica repetição. Exemplo: revidi (rever).

Sufixos

• -aĉ-: Indica algo de má qualidade. Exemplo: domaĉo (barraco).
• -ad-: Indica uma ação contínua. Exemplo: parolado (discurso).
• -an-: Indica membro de um grupo. Exemplo: klubano (membro do clube).
• -ar-: Indica um conjunto. Exemplo: arbaro (floresta).
• -ebl-: Indica possibilidade. Exemplo: solvebla (solucionável).
• -ec-: Indica uma qualidade ou estado. Exemplo: beleco (beleza).
• -eg-: Indica aumento ou intensidade. Exemplo: domego (mansão).
• -ej-: Indica lugar. Exemplo: lernejo (escola).
• -em-: Indica tendência ou inclinação. Exemplo: laborema (trabalhador).
• -er-: Indica uma partícula ou elemento. Exemplo: sablero (grão de areia).
• -estr-: Indica liderança. Exemplo: lernejestro (diretor da escola).
• -et-: Indica diminuição ou suavidade. Exemplo: libreto (livrinho).
• -id-: Indica descendência. Exemplo: katido (gatinho).
• -ig-: Indica causação. Exemplo: purigi (limpar).
• -iĝ-: Indica transformação. Exemplo: ruĝiĝi (ficar vermelho).
• -il-: Indica instrumento. Exemplo: tranĉilo (faca).
• -in-: Indica feminino. Exemplo: patrino (mãe).
• -ind-: Indica dignidade. Exemplo: estiminda (digno de respeito).
• -ing-: Indica suporte ou receptáculo. Exemplo: kandelingo (castiçal).
• -ism-: Indica doutrina ou sistema. Exemplo: budhismo (budismo).
• -ist-: Indica profissão ou ocupação. Exemplo: instruisto (professor).
• -uj-: Indica recipiente ou país. Exemplo: florujo (vaso de flores), Francujo (França).
• -ul-: Indica pessoa com uma característica. Exemplo: junulo (jovem).

Atividades

1. Criar Frases com Afixos: Peça aos alunos para criar frases usando diferentes prefixos e sufixos. Exemplo:
• La bopatro vizitas nin. (O sogro nos visita.)
• Ŝi estas laborema. (Ela é trabalhadora.)
2. Jogo de Correspondência: Crie cartões com prefixos, sufixos e raízes de palavras. Os alunos devem combinar os cartões para formar palavras corretas.
3. Histórias Criativas: Peça aos alunos para escrever pequenas histórias usando um número específico de palavras com afixos.
4. Discussão em Grupo: Divida os alunos em grupos e peça para discutirem o significado de palavras com diferentes afixos e como elas mudam o sentido das palavras originais.
5. Desafios de Tradução: Dê frases em sua língua nativa e peça aos alunos para traduzirem para o Esperanto, utilizando corretamente os afixos.
6. Jogos de Palavras: Use jogos como palavras cruzadas ou caça-palavras com foco em palavras que contêm afixos.
7. Atividades de Escuta: Ouça diálogos ou textos em Esperanto e peça aos alunos para identificar e anotar as palavras com afixos.
8. Exercícios de Completar: Dê frases incompletas e peça aos alunos para completarem usando os afixos corretos.

 

AFIKSOJ DE ESPERANTO – frazoj

1. Prefiksoj:
• bo-: La bopatro vizitas nin. (O sogro nos visita.)
• dis-: Ili disdonis la librojn. (Eles distribuíram os livros.)
• ek-: Ŝi ekkriis pro surprizo. (Ela começou a gritar de surpresa.)
• ge-: La gepatroj estas feliĉaj. (Os pais estão felizes.)
• mal-: La vetero estas malvarma. (O tempo está frio.)
• re-: Mi revidos vin morgaŭ. (Eu te verei novamente amanhã.)
2. Sufiksoj:
• -aĉ-: La domaĉo estas malnova. (A barraca é velha.)
• -ad-: La parolado estis longa. (O discurso foi longo.)
• -an-: Li estas klubano. (Ele é membro do clube.)
• -ar-: La arbaro estas densa. (A floresta é densa.)
• -ebl-: Tio estas solvebla problemo. (Isso é um problema solucionável.)
• -ec-: Ŝia beleco estas rimarkinda. (A beleza dela é notável.)
• -eg-: La domego estas impona. (A mansão é imponente.)
• -ej-: La lernejo estas granda. (A escola é grande.)
• -em-: Li estas laborema. (Ele é trabalhador.)
• -er-: Mi trovis sableron en mia ŝuo. (Eu encontrei um grão de areia no meu sapato.)
• -estr-: La lernejestro estas strikta. (O diretor da escola é rigoroso.)
• -et-: Ŝi donis al mi libreton. (Ela me deu um livrinho.)
• -id-: La katido estas luda. (O gatinho é brincalhão.)
• -ig-: Mi purigis la ĉambron. (Eu limpei o quarto.)
• -iĝ-: La ĉielo ruĝiĝis ĉe la sunsubiro. (O céu ficou vermelho ao pôr do sol.)
• -il-: Tranĉilo estas akra. (A faca é afiada.)
• -in-: La patrino estas hejme. (A mãe está em casa.)
• -ind-: Tio estas estiminda ago. (Isso é uma ação digna de respeito.)
• -ing-: La kandelingo estas bela. (O castiçal é bonito.)
• -ism-: Budhismo estas interesa. (O budismo é interessante.)
• -ist-: Li estas instruisto. (Ele é professor.)
• -uj-: La florujo estas plena de rozoj. (O vaso de flores está cheio de rosas.)
• -ul-: La junulo estas energia. (O jovem é enérgico.)

 

Pliaj Aktivaĵoj

1. Krei Frazojn per Afiksoj: Petu, ke leranto kreu frazojn uzantajn malsamajn afiksojn. Ekzemple:
• La bopatro vizitas nin. (O sogro nos visita.)
• Ŝi estas laborema. (Ela é trabalhadora.)
2. Ludo de Korespondado: Kreu kartojn kun prefiksoj, sufiksoj kaj vortoradikoj. Lernantoj devas kombini la kartojn por formi ĝustajn vortojn.
3. Kreivaj Historietoj: Petu, ke lernanto verko malgrandajn historiojn uzante specifan numeron da vortoj kun afiksoj.
4. Grupa Diskuto: Dividu la lernantojn ope kaj petu, ke ili formu grupojn, diskutu la signifojn de vortoj kun malsamaj afiksoj. Petu la ŝanĝon de la senco de la originalaj vortoj.
5. Traduko-Defioj: Donu portugalajn frazojn kaj petu la tradukon al Esperanto per la justa uzo de la afiksoj.
6. Vortoludoj: Uzu ludojn, krucvortoj fokuse al vortoj kun afiksoj.
7. Aŭdaj Aktivaĵoj: Aŭdu dialogojn kaj tekstojn en Esperanto. La lernantoj devos identifi kaj noti la vortojn kun afiksoj.
8. Kompletigaj Ekzercoj: Donu nekompletajn frazojn kaj petu la kompletigon de la frazoj uzante la ĝustajn afiksojn.

 

LAŬTEMA FRAZARO POR KONVERSACIOJ

Doma Vivo - Vida Doméstica

1. Bonan matenon! (Bom dia!)
2. Kiel vi fartas hodiaŭ? (Como você está hoje?)
3. Ĉu vi bezonas helpon? (Você precisa de ajuda?)
4. Mi amas vin. (Eu te amo.)
5. Kie estas la kuirejo? (Onde está a cozinha?)
6. Ĉu vi povas lavi la telerojn? (Você pode lavar os pratos?)
7. Mi preparos la vespermanĝon. (Vou preparar o jantar.)
8. Ĉu vi volas spekti filmon? (Você quer assistir a um filme?)

Profesia Vivo – Vida Profissional

1. Bonan tagon! (Bom dia!)
2. Kiel mi povas helpi vin? (Como posso ajudá-lo?)
3. Ĉu vi havas la raporton? (Você tem o relatório?)
4. Ni havas kunvenon je la deka. (Temos uma reunião às dez.)
5. Mi sendos al vi la dokumentojn. (Vou enviar os documentos para você.)
6. Ĉu vi povas revizii ĉi tion? (Você pode revisar isso?)
7. Mi bezonas vian subskribon ĉi tie. (Preciso da sua assinatura aqui.)
8. Dankon pro via kunlaboro. (Obrigado pela sua colaboração.)

Studenta Vivo – Vida Estudantil

1. Bonan matenon, instruisto! (Bom dia, professor!)
2. Ĉu vi povas klarigi ĉi tion? (Você pode explicar isso?)
3. Mi ne komprenas la taskon. (Eu não entendo a tarefa.)
4. Kie estas la biblioteko? (Onde está a biblioteca?)
5. Mi bezonas helpon kun mia hejmtasko. (Preciso de ajuda com meu dever de casa.)
6. Ĉu ni povas studi kune? (Podemos estudar juntos?)
7. Kiam estas la ekzameno? (Quando é o exame?)
8. Mi finis mian projekton. (Eu terminei meu projeto.)

Vojaĝoj - Viagens

1. Kie estas la plej proksima hotelo? (Onde está o hotel mais próximo?)
2. Ĉu vi povas montri al mi la vojon? (Você pode me mostrar o caminho?)
3. Mi bezonas taksion. (Eu preciso de um táxi.)
4. Kiam foriras la trajno? (Quando o trem parte?)
5. Ĉu vi parolas la anglan? (Você fala inglês?)
6. Mi perdis mian pasporton. (Eu perdi meu passaporte.)
7. Kie estas la flughaveno? (Onde está o aeroporto?)
8. Ĉu vi povas rekomendi bonan restoracion? (Você pode recomendar um bom restaurante?)

Transportoj - Transportes

1. Kie estas la busa haltejo? (Onde está o ponto de ônibus?)
2. Ĉu ĉi tiu buso iras al la centro? (Este ônibus vai para o centro?)
3. Kiom kostas bileto? (Quanto custa o bilhete?)
4. Kiam alvenas la sekva trajno? (Quando chega o próximo trem?)
5. Mi bezonas taksion. (Eu preciso de um táxi.)
6. Ĉu vi povas voki taksion por mi? (Você pode chamar um táxi para mim?)
7. Kie mi povas lui aŭton? (Onde posso alugar um carro?)
8. Ĉu estas rabato por studentoj? (Há desconto para estudantes?)

Nutrado - Alimentação

1. Bonan apetiton! (Bom apetite!)
2. Ĉu vi havas vegetaranajn pladojn? (Você tem pratos vegetarianos?)
3. Mi ŝatus glason da akvo. (Eu gostaria de um copo de água.)
4. Kio estas en la menuo hodiaŭ? (O que há no menu hoje?)
5. Ĉu vi povas rekomendi ion? (Você pode recomendar algo?)
6. Mi estas alergia al nuksoj. (Sou alérgico a nozes.)
7. Ĉu vi havas deserton? (Você tem sobremesa?)
8. Dankon pro la bongusta manĝo. (Obrigado pela deliciosa refeição.)

Sano - Saúde

1. Mi ne fartas bone. (Eu não me sinto bem.)
2. Kie estas la plej proksima hospitalo? (Onde está o hospital mais próximo?)
3. Mi bezonas kuraciston. (Eu preciso de um médico.)
4. Ĉu vi povas helpi min? (Você pode me ajudar?)
5. Mi havas febron. (Estou com febre.)
6. Ĉu vi havas medikamenton por kapdoloro? (Você tem remédio para dor de cabeça?)
7. Mi estas alergia al penicilino. (Sou alérgico a penicilina.)
8. Kiam mi povas vidi la kuraciston? (Quando posso ver o médico?)

Industrio - Indústria

1. Kie estas la fabriko? (Onde está a fábrica?)
2. Ĉu vi laboras ĉi tie? (Você trabalha aqui?)
3. Kio estas via laboro? (Qual é o seu trabalho?)
4. Ĉu vi povas montri al mi la maŝinon? (Você pode me mostrar a máquina?)
5. Kiam estas la paŭzo? (Quando é o intervalo?)
6. Mi bezonas protektan ekipaĵon. (Eu preciso de equipamento de proteção.)
7. Ĉu vi povas ripari ĉi tion? (Você pode consertar isso?)
8. Dankon pro via helpo. (Obrigado pela sua ajuda.)

Komerco - Comércio

1. Bonan tagon! (Bom dia!)
2. Ĉu vi havas ĉi tion en alia grandeco? (Você tem isso em outro tamanho?)
3. Kiom kostas ĉi tio? (Quanto custa isso?)
4. Ĉu vi akceptas kreditkartojn? (Você aceita cartões de crédito?)
5. Mi serĉas donacon. (Estou procurando um presente.)
6. Ĉu vi povas envolvi ĉi tion? (Você pode embrulhar isso?)
7. Kie estas la provĉambro? (Onde está o provador?)
8. Dankon pro via aĉeto. (Obrigado pela sua compra.)

Aĉetoj - Compras

1. Kie estas la plej proksima butiko? (Onde está a loja mais próxima?)
2. Ĉu vi havas rabatojn? (Você tem descontos?)
3. Mi ŝatus aĉeti ĉi tion. (Eu gostaria de comprar isso.)
4. Ĉu vi povas helpi min trovi ĉi tion? (Você pode me ajudar a encontrar isso?)
5. Kie estas la kaso? (Onde está o caixa?)
6. Ĉu vi akceptas kontantan pagon? (Você aceita pagamento em dinheiro?)
7. Ĉu vi havas ĉi tion en alia koloro? (Você tem isso em outra cor?)
8. Dankon pro via helpo. (Obrigado pela sua ajuda.)

Persona kaj Publika Sekureco - Segurança Pessoal e Pública

1. Kie estas la polica stacio? (Onde está a delegacia de polícia?)
2. Mi bezonas helpon. (Eu preciso de ajuda.)
3. Ĉu vi povas voki la policon? (Você pode chamar a polícia?)
4. Mi perdis mian monujon. (Eu perdi minha carteira.)
5. Kie estas la plej proksima sekureca gardisto? (Onde está o segurança mais próximo?)
6. Ĉu vi vidis ion suspektindan? (Você viu algo suspeito?)
7. Mi sentas min nesekura. (Eu me sinto inseguro.)
8. Dankon pro via helpo. (Obrigado pela sua ajuda.)

Loĝejo - Moradia

1. Kie estas la necesejo? (Onde está o banheiro?)
2. Ĉu vi havas liberan ĉambron? (Você tem um quarto disponível?)
3. Mi serĉas loĝejon. (Estou procurando um lugar para morar.)
4. Kiom kostas la lupago? (Quanto custa o aluguel?)
5. Ĉu vi povas montri al mi la ĉambron? (Você pode me mostrar o quarto?)
6. Kie estas la banejo? (Onde está o banheiro?)
7. Ĉu vi havas lavmaŝinon? (Você tem máquina de lavar?)
8. Dankon pro via gastamo. (Obrigado pela sua hospitalidade.)

Saneado - Saneamento

1. Kie estas la rubujo? (Onde está a lixeira?)
2. Ĉu vi povas forigi ĉi tion? (Você pode remover isso?)
3. Mi bezonas purigi la domon. (Eu preciso limpar a casa.)
4. Kie estas la plej proksima recikladcentro? (Onde está o centro de reciclagem mais próximo?)
5. Ĉu vi havas purigajn provizojn? (Você tem produtos de limpeza?)
6. Mi bezonas purigi la banĉambron. (Eu preciso limpar o banheiro.)
7. Ĉu vi povas helpi min kun la purigado? (Você pode me ajudar com a limpeza?)
8. Dankon pro via helpo. (Obrigado pela sua ajuda.)

Kulturo kaj Artoj - Cultura e Artes

1. Kie estas la muzeo? (Onde está o museu?)
2. Ĉu vi ŝatas arton? (Você gosta de arte?)
3. Kio estas via plej ŝatata pentraĵo? (Qual é a sua pintura favorita?)
4. Ĉu vi povas rekomendi bonan libron? (Você pode recomendar um bom livro?)
5. Kie estas la plej proksima teatro? (Onde está o teatro mais próximo?)
6. Ĉu vi ŝatas muzikon? (Você gosta de música?)
7. Kio estas via plej ŝatata filmo? (Qual é o seu filme favorito?)
8. Dankon pro via rekomendo. (Obrigado pela sua recomendação.)

Artoj - Artes

1. Ĉu vi ŝatas pentri? (Você gosta de pintar?)
2. Kio estas via plej ŝatata arta stilo? (Qual é o seu estilo de arte favorito?)
3. Ĉu vi iam vizitis artgalerion? (Você já visitou uma galeria de arte?)
4. Kie mi povas aĉeti artprovizojn? (Onde posso comprar materiais de arte?)
5. Ĉu vi konas bonan artinstruiston? (Você conhece um bom professor de arte?)
6. Kio estas via plej ŝatata arta verko? (Qual é a sua obra de arte favorita?)
7. Ĉu vi ŝatus partopreni artklason? (Você gostaria de participar de uma aula de arte?)
8. Dankon pro via inspiro. (Obrigado pela sua inspiração.)

Amuziĝo - Entretenimento

1. Ĉu vi ŝatas iri al la kinejo? (Você gosta de ir ao cinema?)
2. Kio estas via plej ŝatata televida programo? (Qual é o seu programa de TV favorito?)
3. Ĉu vi volas ludi kartojn? (Você quer jogar cartas?)
4. Kie estas la plej proksima parko? (Onde está o parque mais próximo?)
5. Ĉu vi ŝatas danci? (Você gosta de dançar?)
6. Kio estas via plej ŝatata sporto? (Qual é o seu esporte favorito?)
7. Ĉu vi volas iri al la koncerto? (Você quer ir ao concerto?)
8. Dankon pro la amuza vespero. (Obrigado pela noite divertida.)

Teknologio - Tecnologia

1. Ĉu vi povas sendi al mi retpoŝton? (Você pode me enviar um e-mail?)
2. Kie estas la plej proksima komputila vendejo? (Onde está a loja de informática mais próxima?)
3. Mi bezonas novan telefonon. (Eu preciso de um novo telefone.)
4. Ĉu vi povas ripari mian komputilon? (Você pode consertar meu computador?)
5. Kio estas via plej ŝatata aplikaĵo? (Qual é o seu aplicativo favorito?)
6. Ĉu vi uzas sociajn retojn? (Você usa redes sociais?)
7. Mi bezonas ŝargi mian telefonon. (Eu preciso carregar meu telefone.)
8. Dankon pro via teknika subteno. (Obrigado pelo seu suporte técnico.)

 

Sportoj - Esportes

1. Ĉu vi ŝatas sportojn? (Você gosta de esportes?)
2. Kio estas via plej ŝatata teamo? (Qual é o seu time favorito?)
3. Ĉu vi volas ludi futbalon? (Você quer jogar futebol?)
4. Kie estas la plej proksima gimnazio? (Onde está a academia mais próxima?)
5. Mi ŝatas kuri en la parko. (Eu gosto de correr no parque.)
6. Ĉu vi spektis la matĉon hieraŭ? (Você assistiu ao jogo ontem?)
7. Mi bezonas novajn sportajn ŝuojn. (Eu preciso de novos tênis esportivos.)
8. Dankon pro la ludo. (Obrigado pelo jogo.)

Financoj - Finanças

1. Kie estas la plej proksima banko? (Onde está o banco mais próximo?)
2. Mi bezonas malfermi konton. (Eu preciso abrir uma conta.)
3. Ĉu vi akceptas kreditkartojn? (Você aceita cartões de crédito?)
4. Kio estas la intereza procento? (Qual é a taxa de juros?)
5. Mi bezonas prunton. (Eu preciso de um empréstimo.)
6. Ĉu vi povas helpi min kun mia buĝeto? (Você pode me ajudar com meu orçamento?)
7. Kie mi povas ŝanĝi monon? (Onde posso trocar dinheiro?)
8. Dankon pro via financa konsilo. (Obrigado pelo seu conselho financeiro.)

Turismo - Turismo

1. Kie estas la plej proksima turisma oficejo? (Onde está o escritório de turismo mais próximo?)
2. Ĉu vi povas rekomendi turon? (Você pode recomendar um passeio?)
3. Kio estas la plej populara vidindaĵo ĉi tie? (Qual é a atração turística mais popular aqui?)
4. Ĉu vi havas mapon de la urbo? (Você tem um mapa da cidade?)
5. Mi volas viziti la muzeon. (Eu quero visitar o museu.)
6. Kie mi povas aĉeti suvenirojn? (Onde posso comprar souvenirs?)
7. Ĉu vi povas montri al mi la vojon al la hotelo? (Você pode me mostrar o caminho para o hotel?)
8. Dankon pro via helpo. (Obrigado pela sua ajuda.)

Komunikado - Comunicação

1. Ĉu vi parolas Esperanton? (Você fala esperanto?)
2. Mi lernas Esperanton. (Estou aprendendo esperanto.)
3. Ĉu vi povas ripeti tion? (Você pode repetir isso?)
4. Mi ne komprenas. (Eu não entendo.)
5. Ĉu vi povas paroli pli malrapide? (Você pode falar mais devagar?)
6. Kio estas via nomo? (Qual é o seu nome?)
7. Mi ŝatus koni vin pli bone. (Eu gostaria de te conhecer melhor.)
8. Dankon pro la konversacio. (Obrigado pela conversa.)

Medio - Ambiente

1. Ĉu vi reciklas? (Você recicla?)
2. Kie estas la plej proksima recikladcentro? (Onde está o centro de reciclagem mais próximo?)
3. Mi ŝatas planti arbojn. (Eu gosto de plantar árvores.)
4. Ĉu vi uzas reuzeblajn sakojn? (Você usa sacolas reutilizáveis?)
5. Kio estas via opinio pri klimata ŝanĝo? (Qual é a sua opinião sobre a mudança climática?)
6. Mi volas redukti mian karbonan spuron. (Eu quero reduzir minha pegada de carbono.)
7. Ĉu vi partoprenas en mediprotektaj agadoj? (Você participa de atividades de proteção ambiental?)
8. Dankon pro via engaĝiĝo al la medio. (Obrigado pelo seu compromisso com o meio ambiente.)

 

REPERTUARO DE KANZONOJ DE MPB

Vidu la subajn kantojn en la Portalo <Brazila Muziko>. Kiuj ekzistas en Esperanto? Kiuj vi mem provos esperantigi?

Sonho Impossivel (Ao Vivo)

A Lista, de Oswaldo Montenegro. Com a Orquestra Filarmônica de Brasília.Agenda de shows na descrição

"Retomada" (Flávio Fonseca) en Esperanto

Paulo Nascentes - Discografia Brasileira

Caetano Veloso - Oração Ao Tempo (Ao Vivo)

Caetano Veloso - Cajuína (Voz e Violão)

Paulinho Da Viola - Timoneiro (Pseudo Vídeo)

Alceu Valença - Coração Bobo (1980)

Gonzaguinha canta "O Que É, O Que É?"

Maria Maria - Letra - Milton Nascimento

Toquinho - Aquarela

Se eu quiser falar com Deus

Caetano Veloso, Gilberto Gil, Ivete Sangalo - Drão

(190) Caetano Veloso - Você Não Entende Nada - YouTube

Alceu Valença e Orquestra Ouro Preto - La Belle De Jour - Girassol

Milton Nascimento e Rita Lee - Mania de Você ao vivo 1998.

Céu de santo amaro - Flávio Venturini e Caetano Veloso

 

Legu kaj opiniu pri tiuj du artikolo: 

Nenhuma língua é mais “estrangeira” por causa dessa inovação japonesa inteligente

https://mail.google.com/mail/u/0/#all/FMfcgzQZTprHLZmgzHcWrlmJZwRpXLSM?projector=1&messagePartId=0.1

 Prof. PAULO P NASCENTES

Eks-Docent.o (IL/UnB) – Arto-terapi.ist.o: CRTH-BR 12.529

Tel: (61) 99212-8763 – pnascentes@gmail.com